KOAH Nədir?
Xroniki Obstruktiv Ağciyər Xəstəliyi (KOAH) — ağciyərlərdəki hava yollarının iltihablanması və daralması nəticəsində nəfəs almağı çətinləşdirən, zamanla irəliləyən bir xəstəlikdir.
Xəstəlik əsasən iki fərqli vəziyyətin birləşməsindən ibarət olur:
- Xroniki Bronxiti: Hava yollarının uzunmüddətli iltihabı və həddindən artıq bəlğəm istehsalı.
- Emfizema: Ağciyərlərdə oksigen mübadiləsini təmin edən kiçik hava kisəciklərinin (alveolların) zədələnməsi və parçalanması.
Vacib Qeyd: KOAH tamamilə sağalan bir xəstəlik deyil, lakin müalicə oluna biləndir. Erkən diaqnoz və düzgün idarəetmə ilə xəstəliyin gedişatını yavaşlatmaq və aktiv həyat tərzini qorumaq mümkündür.
Səbəblər və Tətikləyicilər
KOAH-ın yaranmasında ən böyük rol oynayan amil uzun müddət ağciyərləri qıcıqlandıran qazlara və zərrəciklərə məruz qalmaqdır. Aşağıdakı qrafikdə əsas risk faktorlarının paylanmasını görə bilərsiniz.
🚬 Siqaret Çəkmək
Bütün KOAH hallarının təxminən 75-80%-nin əsas səbəbidir. Passiv içicilik də ciddi risk yaradır.
🏭 Peşə və Mühit Amilləri
İş yerində kimyəvi buxarlara, tozlara və ya qapalı məkanda biokütlə (odun, kömür) tüstüsünə məruz qalmaq.
🧬 Genetik Faktorlar
Nadir hallarda, alfa-1 antitripsin adlı zülalın çatışmazlığı gənc yaşlarda KOAH-a səbəb ola bilər.
KOAH-ın Əlamətləri
KOAH əlamətləri adətən ağciyərlər əhəmiyyətli dərəcədə zədələndikdən sonra ortaya çıxır və siqaret çəkməyə davam edildikdə zamanla pisləşir.
Xroniki Öskürək
Xüsusilə səhərlər olan, "siqaret öskürəyi" kimi bilinən və keçməyən öskürək.
Bəlğəm İfrazı
Tez-tez şəffaf, ağ, sarı və ya yaşımtıl rəngdə bəlğəm (selik) ifrazı.
Nəfəs Darlığı
Gündəlik işlər, pilləkən çıxmaq zamanı, irəliləyən mərhələlərdə isə istirahət vaxtı yaranan təngnəfəslik.
Sinədə Xırıltı
Nəfəs alıb-verərkən (xüsusən verərkən) sinədə eşidilən fit və ya xırıltı səsi.
Diaqnoz Necə Qoyulur?
KOAH diaqnozunu təsdiqləmək, xəstəliyin dərəcəsini ölçmək və digər ağciyər xəstəliklərini inkar etmək üçün həkiminiz aşağıdakı addımlara müraciət edə bilər:
Spirometriya (Ağciyər Funksiya Testi)
Spirometriya adlı cihaza (boruya) güclə nəfəs üfləməyinizi tələb edən ən əsas testdir.
- Nəyi ölçür: Ağciyərlərinizin nə qədər hava tuta bildiyini və havanı nə qədər sürətlə xaric edə bildiyinizi.
- Hava yollarının daralma dərəcəsini dəqiq göstərir.
Döş Qəfəsinin Rentgeni və ya KT
Təsvirləmə metodları ağciyərlərin vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə kömək edir.
- Rentgen emfizema əlamətlərini göstərə bilər.
- KT daha detallı mənzərə yaradaraq ağciyər xərçəngi riskini yoxlamaq üçün istifadə olunur.
Arterial Qan Qazı Analizi
Damardan alınan qan vasitəsilə ağciyərlərin qanı nə qədər yaxşı oksigenlə təmin etdiyi və karbon qazını nə qədər yaxşı xaric etdiyi ölçülür.
Xəstəliyin Qiymətləndirilməsi
KOAH-ın ağırlıq dərəcəsini, gündəlik həyata təsirini ölçmək və müalicəni planlaşdırmaq üçün həkimlər mMRC və CAT testlərindən istifadə edirlər.
mMRC Nəfəs Darlığı Şkalası
Aşağıdakı variantlardan vəziyyətinizi ən yaxşı təsvir edən yalnız birini seçin:
CAT KOAH Qiymətləndirmə Testi
Hər bir sətir üçün vəziyyətinizi 0-dan 5-ə qədər qiymətləndirin. Slayderi sağa çəkərək dəyəri artırmaq şikayətin daha şiddətli olduğunu göstərir.
Müalicə və İdarəetmə
KOAH-ın tam müalicəsi yoxdur, lakin simptomları idarə etmək və xəstəliyin gedişatını yavaşlatmaq üçün güclü vasitələr mövcuddur.
Siqareti Tərgitmək
Müalicənin ən vacib addımıdır. Ağciyər zədələnməsinin sürətini azaldır.
İnhalyatorlar (Aerozollar)
Nəfəsalmanı asanlaşdıran və iltihabı azaldan xüsusi dərmanlardır.
Ağciyər Reabilitasiyası
Nəfəs texnikaları və məşqlərlə həyat keyfiyyətini artırır.
Oksigen Terapiyası
Kritik vəziyyətlərdə ev şəraitində əlavə oksigen dəstəyi təyin edilir.
Nə Vaxt Həkimə Getməli?
Aşağıdakı hallardan hər hansı birini yaşasanız, dərhal həkimə müraciət edin:
- 🔴İstirahət edərkən belə nəfəs almağın həddindən artıq çətinləşməsi.
- 🔴Dodaqların, dırnaqların göyərməsi (oksigen azlığı).
- 🔴Ürək döyüntüsünün çox sürətlənməsi.
- 🔴Zehni qarışıqlıq və ya huşun dumanlanması.
Pasiyent Rəyləri
Aşağıda Google Business profilimizdən bəzi rəylərlə tanış ola bilərsiniz.
Həkimin yanaşması çox peşəkardır. Atamın KOAH diaqnozundan sonra düzgün müalicə ilə özünü çox yaxşı hiss edir.
Spirometriya testindən sonra KOAH başlanğıcı olduğu bilindi. Müalicə proqramı sayəsində həyat keyfiyyətim dəyişdi.