Ağciyər Xərçəngi Nədir?
Bu bölmədə xəstəliyin qlobal miqyasda təsiri və əsas göstəriciləri ilə tanış olacaqsınız.
Ağciyər xərçəngi, ağciyər toxumalarında hüceyrələrin nəzarətsiz böyüməsi nəticəsində yaranan bədxassəli şişdir. Dünyada həm kişilər, həm də qadınlar arasında ən çox rast gəlinən və ən çox ölümə səbəb olan xərçəng növlərindən biridir. Erkən diaqnoz həyatda qalma şansını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
2.2 Milyon
Dünyada illik yeni diaqnoz qoyulan hadisə
No. 1
Xərçənglə bağlı ölümlərdə dünyada birinci səbəb
Xərçəng Növlərinə Görə Ölüm Statistikası (Müqayisəli)
Ağciyər xərçənginin digər geniş yayılmış xərçəng növləri ilə müqayisədə yaratdığı təhlükəni göstərir.
Risk Faktorları
Xəstəliyin yaranmasına səbəb olan və ya ehtimalını artıran əsas amillər.
Əsas Səbəblərin Dağılımı
Siqaret çəkmənin xəstəliyin yaranmasındakı mütləq rolunu göstərən qrafik.
Aktiv Tütün Çəkmə
Ağciyər xərçəngi hallarının təxminən 85-90%-i birbaşa siqaret çəkmə ilə bağlıdır. Nə qədər çox və uzun müddət çəkilərsə, risk o qədər artır.
Passiv İçicilik
Özü çəkməyən, lakin tütün tüstüsünə məruz qalan şəxslərdə də risk əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir.
Peşə və Ətraf Mühit
Asbest, radon qazı, arsen, xrom və güclü hava çirklənməsinə uzun müddət məruz qalmaq.
Genetik Faktorlar
Ailə tarixində ağciyər xərçəngi olan şəxslərdə risk digərlərinə nisbətən bir qədər yüksək ola bilər.
Əsas Simptomlar
Erkən mərhələlərdə adətən heç bir əlamət olmur. Simptomlar xəstəlik irəlilədikcə ortaya çıxmağa başlayır. Aşağıdakı hallarda həkimə müraciət etmək vacibdir.
Davamlı Öskürək
Keçməyən, zamanla pisləşən və ya xarakterini dəyişən (məsələn, siqaret çəkənlərdə xroniki öskürəyin dəyişməsi) öskürək.
Qanlı Bəlğəm
Öskürək zamanı qan və ya pas rəngli bəlğəmin gəlməsi həmişə narahatlıq üçün əsasdır.
Nəfəs Darlığı
Əvvəllər asanlıqla edilən fiziki aktivliklər zamanı və ya dincələrkən belə yaranan təngnəfəslik, xırıltılı nəfəsalma.
Sinə Ağrısı
Dərin nəfəs aldıqda, öskürdükdə və ya güldükdə artan, daimi, küt və ya kəskin sinə, çiyin və ya kürək ağrısı.
Səbəbsiz Çəki İtkisi
Pəhriz saxlamadan və ya idman etmədən qısa müddətdə nəzərəçarpacaq dərəcədə çəki və iştah itkisi.
Səs Qısıqlığı
Soyuqdəymə olmadan səsin qəfil dəyişməsi, xırıldaması və bu vəziyyətin bir neçə həftə davam etməsi.
💡 Bu simptomlar başqa xəstəliklərin də əlaməti ola bilər. Dəqiq diaqnoz üçün mütləq həkim-onkoloq və ya pulmonoloq müayinəsindən keçmək lazımdır.
Xəstəliyin Mərhələləri
Xərçəngin ölçüsü və yayılma dərəcəsinə görə təsnifatı. Aşağıdakı mərhələlərə klikləyərək detalları oxuyun.
Erkən Mərhələ
Xərçəng yalnız bir ağciyərdə mövcuddur. Ölçüsü kiçikdir və limfa düyünlərinə və ya bədənin digər orqanlarına yayılmayıb. Bu mərhələdə aşkar edildikdə cərrahi müdaxilə ilə tam müalicə şansı ən yüksəkdir.
Məhdud Yayılma
Şiş bir qədər böyümüşdür. Xərçəng hüceyrələri ağciyərin içindəki və ya ona çox yaxın olan limfa düyünlərinə yayıla bilər, lakin hələ uzaq orqanlara keçməyib.
Genişlənmiş Yayılma
Xərçəng sinə boşluğunun mərkəzindəki (mediasten) limfa düyünlərinə, qan damarlarına, nəfəs borusuna, yemək borusuna və ya sinə divarına yayılmış ola bilər. Cərrahiyyə adətən daha mürəkkəbdir və kompleks yanaşma (kimyaterapiya+radioterapiya) tələb olunur.
Uzaq Metastazlar
Xərçəng hər iki ağciyərə, ağciyər ətrafındakı mayeyə və ya bədənin uzaq orqanlarına (beyin, sümüklər, qaraciyər, böyrəküstü vəzilər) yayılıb. Bu mərhələdə müalicə əsasən xəstəliyi nəzarətdə saxlamaq, ömrü uzatmaq və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq məqsədi daşıyır.
Müalicə Növləri
Müalicə planı xərçəngin növündən, mərhələsindən və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq tərtib edilir. Müasir onkologiyada çox zaman kombinə edilmiş yanaşma tətbiq olunur.
Cərrahiyyə
Əməliyyatla şişin və ətrafındakı bir qism sağlam toxumanın (və ya bütöv bir ağciyər payının) xaric edilməsi. Əsasən I və II mərhələlərdə, xərçəng çox yayılmadıqda tətbiq edilir.
Kimyaterapiya
Xərçəng hüceyrələrini öldürmək üçün xüsusi dərmanların (adətən damardaxili) istifadəsi. Əməliyyatdan əvvəl (şişi kiçiltmək üçün), sonra (qalıq hüceyrələri məhv etmək üçün) və ya inkişaf etmiş mərhələlərdə əsas müalicə kimi istifadə olunur.
Radioterapiya (Şüa terapiyası)
Xərçəng hüceyrələrini məhv etmək üçün yüksək enerjili rentgen şüalarından istifadə. Çox vaxt kimyaterapiya ilə birlikdə tətbiq edilir.
Hədəflənmiş Terapiya
Xərçəng hüceyrələrinin böyüməsinə və yayılmasına səbəb olan spesifik genetik mutasiyaları hədəf alan dərmanlar. Şişin genetik analizi əsasında yalnız müəyyən mutasiyaları (məs. EGFR, ALK) olan xəstələrə təyin edilir.
İmmunoterapiya
Xəstənin öz immun sistemini gücləndirərək xərçəng hüceyrələrini tanımasına və onlara hücum etməsinə kömək edən müasir müalicə üsulu. Xüsusilə inkişaf etmiş mərhələlərdə inqilabi nəticələr göstərir.